1984 - George Orwell

Het was een heldere, koude dag in april, en de klokken sloegen dertien.

Een dystopie die werkelijkheid dreigt te worden

Nieuwspraak. Big Brother: het vocabulaire uit 1984 is sinds de eerste publicatie in 1949 in onze taal opgenomen en een eigen leven gaan leiden. Een ambtenaar op het ministerie van Waarheid, Winston Smith, raakt verstrikt in een strijd tegen de allesdoordringende Partij en wordt gekweld door zijn gedoemde liefde voor Julia. In Orwells steeds weer herdrukt anti-utopie verkeert de wereld in de wurggreep van een systeem dat is gegrondvest op de verbreiding van angst, haat en wreedheid. Een systeem dat iedere vorm van persoonlijke vrijheid en individualteit uitsluit.

1984 is onveranderd actueel als een benauwend nauwkeurige blauwdruk van alle dictatoriale regimes.

***

George Orwell (Motihari, India, 1903 - Londen, 1950), een pseudoniem voor Eric Arthur Blair, is een Brits schrijver, journalist, essayist en criticus. Hij debuteerde in 1933, schreef zowel fictie als non-fictie maar brak pas in 1945 door met Animal Farm. Dit boek en 1984 uit 1949 zijn de twee bekendste en ook laatst verschenen fictiewerken van deze auteur die op 46-jarige leeftijd aan tuberculose overleed.

1984 is een dystopische roman waarin de lezer in een totalitaire staat belandt waarin de vrijheid totaal aan banden is gelegd. De roman doet akelig actueel aan ook al werd hij reeds 80 jaar geleden geschreven. Hij leest trouwens ook heel vlot, hij zou zomaar nu geschreven kunnen zijn maar dat zou evengoed aan de vertaling kunnen liggen. Het boek werd in 1950 vertaald door Halbo C. Kool en 37 keer herdrukt waarvan de laatste in 1984 maar daarna werd hij nog eens vertaald door Tinke Davids.

Het boek bestaat uit drie delen maar is een aaneensluitend verhaal. Het leest dus meestal vlot en interessant maar niet altijd, er zitten ook wel enkele taaiere stukjes in en zo nu en dan is het van de trage kant. Het moment dat er dan weer iets gebeurt, zit je er dan wel weer middenin.

Ik las het boek omdat een plaatselijke organisatie die zich bezighoudt met vluchtelingen, het als een soort leesclubboek voorgesteld had. We lezen het met mensen van verschillende nationaliteiten die het in hun eigen moedertaal lezen, de bespreking moet nog volgen. Zo kwam het dat ik deze klassieker dan eindelijk toch gelezen heb en ik moet zeggen dat ik er zeer tevreden over ben, niet dat ik overweldigd ben door dit boek maar het was vooral zeer interessant door de verschillende thema's die er in aan bod komen en die verrassend actueel zijn. En uiteraard ben ik zéér benieuwd naar de bevindingen van de anderen waaronder er wel een goed aantal zullen zijn die zich spijtig genoeg, misschien al te zeer kunnen inleven in het boek.

Uitgeverij: De arbeidspers (2025) - 311 blz.

Oorspronkelijke titel: 1984 (1949)

Vertaling: Tinke Davids

Denken met microben - Kristien Hens

In Denken met microben neemt Kristien Hens je mee op een filosofische en wetenschappelijke reis waarin ze de verborgen wereld van micro-organismen blootlegt. Zo wil ze cruciale vragen stellen over wie wij zijn en hoe we ons verhouden tot de wereld om ons heen.

Met een unieke combinatie van filosofie, biologie en ethiek zet Hens de lezer aan tot nadenken over de mens als een complex ecosysteem, gevormd door onzichtbare microben die je gezondheid, je persoonlijkheid en zelfs je gedrag beïnvloeden.

Dit essay is een ode aan de kracht van het onzichtbare en hoe dit onze ideeën over verwantschap, samenwerking en de grenzen tussen mens en natuur herdefinieert. Hens verweeft haar persoonlijke fascinatie voor microben met inzichten van baanbrekende denkers zoals Mary Midgley en Lynn Margulis. Ze neemt je mee naar verhalen over wetenschappelijke ontdekkingen die tot dan toe over het hoofd werden gezien.

Denken met microben is een uitnodiging om voorbij het zichtbare te kijken en een nieuw verhaal te vertellen over het leven, waarin creativiteit, complexiteit en onverwachte samenwerkingen centraal staan.

Kristien Hens houdt zich bezig met bio-ethiek en filosofie van de biologie, psychiatrie en milieu-ethiek en werkt aan het departement wijsbegeerte aan de universiteit van Antwerpen. Ze heeft al enkele non-fictie boeken geschreven zoals Dynamieken van autisme en Voorbij de diagnose.

Denken met microben is een essay waarin ze zich verschillende dingen afvraagt met als uitgangspunt microben. Het is een korte en brede kijk geworden op de filosofie en ethiek hieromtrent en zodoende haalt ze enkele verschillende punten waar ze kort over nadenkt. Het is dus geen uitgewerkt traktaat maar eerder een aanhalen van wat ideeën die ze aan de lezer presenteert en waarover die er op zijn beurt kan over nadenken.

En daar is ze absoluut in geslaagd. Denken met microben is een interessant boek dat de lezer tot nadenken kan stemmen en je misschien zelfs kan aanzetten om je te verdiepen in microben, filosofie en ethiek. Een mooi essay.

Uitgeverij: Letterwerk (2025) - 66 blz.

Het leven van een boom - Peter Wohlleben

Een beuk vertelt haar verhaal

Hoe is het om een boom te zijn in het bos - van zaailing tot reus? Hoe voelt het om op een dag het hoofd boven de kruinen van de andere bomen uit te steken en eindelijk de horizon te kunnen zien? En welke ervaringen zijn het die na een lang leven werkelijk tellen?

Niemand kan dit beter vertellen dan de boom zelf. Peter Wohlleben geeft het woord aan de oude beuk achter zijn boswachtershuis. In haar eigen woorden deelt zij het meeslepende verhaal van haar leven: een bestaan vol ontdekkingsdrang en levenslust, maar ook van bedreigingen en verlies. Zij kent de onschatbare waarde van verbondenheid en waakt liefdevol over haar jonge boompjes. Met hen deelt ze de rijkdom van een bestaan dat voor mensen stil en onbeweeglijk lijkt, maar dat in werkelijkheid vol belevenissen zit - veel rijker dan wij ons ooit zouden kunnen voorstellen.

Peter Wohlleben (Bonn, 1964) is bosbeheerder van een bos in de Eifel en ijvert voor een ecologisch en economisch duurzaam bosbeheer en voor de terugkeer van oerbossen. Daarvoor heeft hij de Wohlleben Waldakademie opgericht, treedt hij op in tv-programma's en schrijft boeken over het bos, dieren en natuurbehoud voor het grote publiek.

In dit boek laat hij een boom zelf aan het woord, een nu oude beuk die in zijn bos staat. Deze boom vertelt haar verhaal van bij haar prille geboorte tot op het moment van verschijnen van dit boek, de boom is oud en heeft een hele evolutie in bosbouw meegemaakt. Dit is een zeer interessant uitgangspunt, het boek leest daardoor als een autobiografische roman en Wohlleben heeft er enorm veel interessante uitgangspunten in verwerkt zodat je veel te weten komt over bomen en hun samenleven met elkaar, andere soorten bomen, dieren en de natuur alsook 'de mens' die af en toe aan bod komt.

In het kortere tweede deel in het boek schetst de auteur dan per hoofdstuk de wetenschappelijke achtergrond met enkele bedenkingen erbij. Want het is voor een stuk ook een roman en daarom heeft hij her en der keuzes gemaakt en zich enkele kleine literaire vrijheden gepermitteerd. Maar verder heeft hij zo goed mogelijk het gebruik van de kennis die we tot nu hebben, benaderd.

Het leven van een boom is een geweldig boek, als je zoals ik al wat eerdere boeken van hem en andere boeken over bomen hebt gelezen, dan is het niet nieuw wat hij hier schrijft en toch slaagt de auteur er in om zelfs dan de lezer te grijpen. Voor anderen kan het absoluut een manier zijn om op een leuke manier kennis op te doen over bomen en je misschien te laten overhalen om er meer van te willen weten. Peter Wohlleben heeft een vlotte pen en ook dit boek is te lezen door iedereen. Het werd soms zelfs spannend! Een dikke aanrader.

Eerder: Het verborgen leven van bomen, De tuin, De geheime band tussen mens en natuur, De lange adem van bomen, Onze natuur

Uitgeverij: A.W. Bruna (2024) - 234 blz.

Oorspronkelijke titel: Unser Wildes Erbe

Vertaling: Michel Bolwerk

Cirkel der dagen - Ken Follett

Groot-Brittanië, 25e eeuw v.C.

Op een heuvel verrijst een groots bouwwerk: Stonehenge.

Seft, een getalenteerde vuursteendelver, trekt in de zomerhitte de Grote Vlakte over om getuige te zijn van de rituelen die het nieuwe jaar inluiden en om zijn stenen te verhandelen op de Midzomermarkt. Maar ook om Neen te vinden, het meisje van wie hij houdt, en te ontsnappen aan zijn vader en broers, die ook vuursteen delven. Neen en haar familie leven in liefdevolle harmonie met elkaar, iets waar Seft zelf zo naar hunkert.

Joia, Neens zus, is een visionaire priesteres met een ongeëvenaard leiderschapsvermogen. Als kind keek ze geboeid naar de Midzomerceremonie en droomde ze van een wonderbaarlijk nieuw monument, opgetrokken uit de grootste stenen ter wereld. Maar nu broeit er onheil tussen de heuvels en de bossen van de Grote Vlakte.

Joia's droom van een grote stenen cirkel, waar alle stammen van de Grote Vlakte aan meebouwen, zal Seft inspireren en hun beider levenswerk worden. Maar terwijl droogte de aarde teistert, groeit het wantrouwen tussen de herders, boeren en hoeders van het bos - en een daad van barbaars geweld leidt tot openlijke oorlogvoering... Zal het nieuwe monument ooit werkelijkheid worden?

***

Ken Follett (Cardiff, Wales, 1949) heeft zijn sporen verdiend en met dit boek heeft hij een meeslepend verhaal verteld over de bouw van een van de grootste, indrukwekkendste maar vooral mysterieuze bouwwerk ooit, Stonehenge.

Je krijgt niet alleen een inzicht in hoe zo een bouwwerk tot stand komt maar evengoed een inkijk in de wereld van toen die niet veel anders is als nu. Het is uiteraard fictie geschreven in deze tijd met onze kijk op de wereld van toen en het is dus een interpretatie en geen historische zekerheid die we hier te lezen krijgen.

Het verhaal leest enorm vlot en heel erg gemakkelijk zodat er niet veel gevraagd wordt van de lezer. Dat zorgt soms toch wel voor enige eentonigheid en langdradigheid.

Ken Follett wiens eerste boek verscheen in 1974 en sindsdien nog velen, heeft alleszins zijn reputatie als verteller waargemaakt in Cirkel der dagen en het was fijn om ondergedompeld te worden in een tijdperk van lang geleden, zo een 4500 jaar.

Eerder: Brug naar de hemel, Pilaren van de aarde, Val der titanen, Het eeuwige vuur, De schemering en de dageraad, De wapens van het licht

Uitgeverij: Meulenhoff (2025) - 558 blz.

Oorspronkelijke titel: Circle of Days

Vertaling: Joost van der Meer en William Oostendorp

De countdown killer - Sam Holland

Hij spoort mensen een voor een op

en jij bent de volgende op de lijst...

Het eindspel is begonnen...

Midden in de nacht arriveert een vrouw met een tas vol dvd's bij het politiebureau. Ze is in tranen. Als inspecteur Cara Elliott de dvd's bekijkt, is ze met afschuw vervuld. Het blijkt dat er een moordenaar actief is die volgens een vast stramien werkt: een verzoek, een ontvoering en een moord. De opdracht wordt altijd binnen 48 uur uitgevoerd én opgenomen voor betalende kijkers.

Cara Elliott en haar collega's storten zich direct op de zaak. Als er korte tijd later weer een lichaam opduikt, gedood volgens de exacte specificaties van de lijst, is het duidelijk: ze moeten de moordenaar heel snel opsporen, voordat hij weer genadeloos toeslaat...

****

Sam Holland schreef met dit boek de finale van het verhaal van Cara Elliott en de echoman en dit was best pittig maar gaf ook veel voldoening. Haar fascinatie voor seriemoordenaars die ze al had van jongs af, daar heeft ze zich hier ook weer volledig in laten gaan en dan bedoel ik de manier waarop ze het verhaal geconstrueerd heeft. Wat betreft gruwelijke details bleef het binnen de perken ook al was er genoeg te lezen om van te gruwen maar het was het verhaal zelf dat primeerde.

Cara Elliott werkt uiteraard met een team en het was mooi om te lezen hoezeer ze ingespeeld zijn op elkaar en samen naar een ontknoping werken. Er zitten verschillende goede en verrassende plotwendingen in het verhaal dat leest als een trein, niets te moeilijk of ingewikkeld, het leest gewoon heel erg vlot en is spannend.

De countdown killer is een zeer goed opgebouwde en spannende thriller en één van de betere in de boeken met seriemoordenaars in de hoofdrol. Sam Holland is een naam om te onthouden.

Eerder: De 20, De echoman, De poppenmeester

Uitgeverij: HarperCollins (2025) - 379 blz.

Oorspronkelijke titel: The Countdown Killer

Vertaling: Ingrid Zweedijk

Waarom ik 40 jaar biefstuk en kaas at, en toen veganist werd - Sofie Mulders

Na veertig jaar vlees, zuivel en vis werd journalist Sofie Mulders eind 2019 in een klap veganist. Waarom ze die beslissing nam, vertelt ze in dit boek. Ze neemt u mee op een tocht door de veehouderij en legt uit welk leven landbouwdieren moeten leiden voor we een stuk kaas of biefstuk op ons bord zien liggen.

Feiten en wetenschappelijke inzichten zijn daarbij haar leidraad. Ze spreekt met boeren, dierenartsen, slachthuismedewerkers, biologen en andere wetenschappers. Ze komt duistere zaken te weten, ontdekt hoe de waarheid niet altijd de beste vriend is van de vee-industrie, en hoe we als consument voortdurend om de tuin worden geleid.

Naast de veehouderij onderzoekt Sofie Mulders ook zichzelf. Hoe hard verandert je leven als je een veganist bent? Wat moet je eten? Is het wel gezond? Nooit meer kaas, dat is toch niet te doen? Zit vlees eten niet in de genen van de mens? Hoeveel zin heeft het om veganist te zijn als je tot een piepkleine minderheid behoort? Maakt het iets uit voor het klimaat? En zijn veganisten toch niet ietwat fanatiek?

Op deze en nog andere vragen zoekt ze gefundeerde antwoorden. De evolutieleer van Charles Darwin speelt een belangrijke rol in dit boek. Mensen als Richard Dawkins, Jeremy Bentham en Arthur Schopenhauer komen ook even langs. Nu u nog.

Sofie Mulders (1976) studeerde Germaanse Taal- en Letterkunde in Leuven en gaf tien jaar les op een middelbare school voor ze de overstap naar de journalistiek maakte. Ze schrijft voor De Morgen en Knack en is auteur van twee boeken, dit boek en het in 2017 verschenen non-fictie boek Topdokters.

Eerder las ik al het boek Dieren eten van Jonathan Safran Foer dat vergelijkbaar is met dit boek maar nu is het toegespitst op onze eigen streek, België en Nederland. Als je al dacht dat het hier minder erg is dan in Amerika zoals Foer het beschrijft, dan brengt Mulders je al vlug op andere gedachten, ook hier is er onnoemelijk veel dierenleed voor 'het vlees' op ons bord belandt en de andere dierlijke producten zoals kaas en eieren.

Sofie Mulders benadert het eten van vlees en andere dierlijke producten en de veehouderij vanuit een wetenschappelijke hoek en zoveel mogelijk vanuit de feiten maar ook vanuit haar eigen zoektocht als journalist. Daarvoor praat ze met zoveel mogelijk betrokkenen en die ervaringen deelt ze hier en haar visie erop ook. Ze was bij het verschijnen nog maar net zelf drie jaar veganist.

De auteur heeft een zeer vlotte pen en ze neemt je op een enthousiaste manier stap voor stap mee in haar of het verhaal van een veganistische levensstijl en ze is hier zeker ook kritisch over. Waarom ik 40 jaar biefstuk en kaas at, en toen veganist werd - een heel mondje vol deze titel - is een boek dat zeer helder en duidelijk vertelt over de veehouderij en het veganisme en daarbij maakt ze regelmatig de link naar de milieu- en klimaatcrisis. Het boek is absoluut een aanrader.

Uitgeverij: Pelckmans (2022) - 265 blz.

Een klein leven - Hanya Yanagihara

Vier studievrienden zoeken samen hun weg in New York: de charmante acteur Willem, de excentrieke kunstenaar JB, de getalenteerde architect Malcolm en Jude St. Francis. Jude is teruggetrokken, slim en raadselachtig, en zijn vrienden weten beter dan vragen te stellen over zijn verleden. Ze proberen zijn pijn te verlichten, maar naarmate de decennia verstrijken dringt zich de vraag op of Jude wel verlost kan worden van de demonen uit zijn verleden.

****

Hanya Yanagihara (Los Angeles, 1974) is een Amerikaanse schrijfster die opgroeide in Hawaï waar ze ook studeerde. Ze werkte als redactrice en journaliste voor reistijdschriften en The New York Times Magazine. Een klein leven uit 2016 is haar tweede boek en het boek waarmee ze doorbrak, het werd genomineerd voor de Man Booker Prize en de National Book Award. Haar debuut verscheen in 2013 en een derde boek in 2022.

Wat betreft pagina's is het een boek om U tegen te zeggen maar dat was in dit geval geen straf, het boek leest als een trein, de pagina's vliegen voorbij. Toch alleszins als je wat in het boek gevorderd bent want het was er toch wat inkomen in het begin. De personages worden gepositioneerd en dat verloopt best traag. De vier vrienden zijn ook nog jong in het begin van het boek maar uiteindelijk beslaat het toch een serieuze tijdspanne, de mannen worden ouder. En dan zijn er nog verschillende flashbacks.

Het verhaal verloopt dus traag maar eenmaal als de karakters duidelijk worden en je een inkijk krijgt in hun leven, wordt het interessant. Ze zijn allemaal student af en hebben hun weg te gaan in het arbeidsleven, vier verschillende mannen, vier verschillende jobs.

De auteur heeft heel veel tijd besteed aan de uitdieping van de verschillende vrienden maar uiteindelijk begint het boek vooral rond Jude te draaien. Op een organische wijze weet Yanagihara zijn leven én verleden langzaam maar zeker naar de voorgrond te brengen en verdwijnen de andere personages naar de achtergrond, zij vervullen nog slechts een rol in functie van het leven van Jude. Het is allesbehalve een rooskleurig leven geweest en hoe verder in het boek hoe meer ellende, kommer en kwel je voor de kiezen krijgt.

Het boek mag dan wel vlot lezen maar het riep toch wat ergernissen op, de hoeveelheid aan ellende en de mate waarin dit blijvend doorwerkte, had best wat minder gekund. Regelmatig kan je je ook niet van de indruk ontdoen dat je het al eens gelezen had, er slopen dus toch wel wat herhalingen in, het boek had gerust wat minder dik kunnen zijn, het zou de sterkte misschien toch wat aangescherpt kunnen hebben.

Een klein leven is een boek dat je niet vlug vergeet maar toch leek het een wat gemakkelijk onderwerp om de lezer te binden. In het begin bediende de schrijfster zich nog van wat humoristische en vlotte taal maar dit verdween in de loop van het boek. Wat zeer mooi was in het boek dat was de vriendschap en ook de liefde die tussen de spelers aanwezig was. En wat me ook nog verraste was het verschil tussen wat de personages van zichzelf vonden tegenover wat de anderen van hen vonden, dat kon een totale discrepantie zijn, een zeer goede vondst van de auteur. Het is zeker een goed boek en Hanya Yanagihara kan absoluut goed schrijven, en toch heeft het boek me niet helemaal gegrepen in tegenstelling tot wat ik verwachtte. Ik ben wel blij dat hij nu op mijn gelezen-lijst staat.

Uitgeverij: Nieuw Amsterdam (2016) - 750 blz.

Oorspronkelijke titel: A Little Life

Vertaling: Josephine Ruitenberg en Kitty Pouwels