Zonnehuis - Marja Pruis

Een wandeling

Na decennia te zijn weggeweest woont Marja Pruis weer in Amsterdam-Noord, en kijkt ze uit over de oude arbeidersbuurt waar haar familie vandaan komt. Waar haar oom op de scheepswerk werkte, worden nu dancefestivals en wijnproeverijen gehouden.

Alles is veranderd, maar als ze door Tuindorp Oostzaan wandelt, wandelt ze als vanzelfsprekend haar jeugd in. Hoe verder ze loopt, hoe sterker ze de aanwezigheid voelt van de mensen die er niet meer zijn - haar ouders, haar ooms en tantes. Maar vooral haar zus: sinds zij er niet meer is, is ze dichterbij dan  ooit.

In Zonnehuis laat Pruis zien waarom ze zo'n geliefd essayist is. Sensitief en intiem, maar met een scherp oog voor de wereld om haar heen, denkt ze na over de grote vragen van het leven. Wie ben je? Wat deel je precies met je familie? Bij wie hoor je, en blijft dat je hele leven zo?

**

Marja Pruis (Amsterdam, 1959) studeerde Nederlands en Algemene Taalwetenschap aan de universiteit van Amsterdam en schrijven werd haar vak. Ze is een Nederlands journalist, criticus, columnist en sinds 1998 literatuurredactrice bij De Groene Amsterdammer. Ze schrijft biografische boeken, essays en romans die nominaties en prijzen wonnen. Haar debuutroman Bloem verscheen in 2002.

Dit essay verscheen in de Terloops-reeks van de uitgeverij Van Oorschot, dit zijn kleine en dunne wandelboekjes waarin bekende schrijvers je meenemen op hun favoriete wandeling en die in je broekzak passen. Het zijn literaire persoonlijke verhalen, herinneringen en observaties.

In Zonnehuis is de wandeling van ondergeschikt belang, de auteur duikt bijna volledig in de herinneringen over haar familie in Tuindorp Oostzaan, een wijk net ten noorden in Amsterdam, slechts miniem kom je wat te weten over plaats waar de wandeling plaatsvindt en het wandelen op zich is al helemaal geen thema.

Marja Pruis heeft een mooie pen en door haar observaties weet ze enkele keren mijn glimlach tevoorschijn te toveren, dat is wel knap. Het essay is echter één lange mijmering met als leidraad haar tocht door de wijk en gaat voor een groot stuk over haar familie. Daarbij springen haar gedachten constant heen en weer tussen de straten van de wandeltocht, de gebouwen, de mensen die ze ziet en haar herinneringen.

Zonnehuis is een essay dat mij persoonlijk niet kon bekoren, ik miste gedachten over het wandelen en de wandeltocht zelf en uiteindelijk weet ik ook niet goed waar het boek over ging en wat ik nu precies gelezen had, het was wel goed geschreven.

Eerder in de Terloops-serie: Wantij van Jaap Robben, Omwegen van Thomas Heerma van Voss

Uitgeverij: Van Oorschot (2026) - 62 blz.

De kamergenoot - Chris Carter

De gevaarlijkste seriemoordenaar ooit is net ontsnapt...

Ze waren kamergenoten op de universiteit en de twee slimste studenten van hun jaar. Later werd Robert Hunter hoofd van de afdeling Moordzaken en Lucien Folter de gevaarlijkste seriemoordenaar die Hunter ooit is tegengekomen.

Nadat Lucien Folter door Robert Hunter in de gevangenis belandde, heeft hij niet stilgezeten. In zijn cel heeft hij zijn wraak tot in de puntjes voorbereid. Nu is het tijd om die uit te voeren. Na drieënhalf jaar eenzame opsluiting is Lucien er eindelijk in geslaagd te ontsnappen.

Eén persoon moet voor alles boeten: zijn oude kamergenoot Robert Hunter...

****

Chris Carter (Brazilië, 1965) is met dit boek toe aan zijn tiende Robert Hunter-thriller, hij waarschuwt dit keer wel dat De kamergenoot aansluit op De beste vriend, het zesde boek in de serie en gelukkig zat het nog redelijk goed in mijn geheugen. Moest je dit nog niet gelezen hebben is het zeker een aanrader om dit eerst te doen maar het is sowieso een goed idee om zijn boeken op volgorde te lezen zodat je mee bent met de persoonlijke ontwikkeling van de personages.

Carter was forensisch psycholoog en van deze kennis maakt hij steevast gebruik in zijn boeken waardoor je als lezer helemaal mee bent in het verhaal en er zelfs nog wat van opsteekt. Ze klinken daardoor ook zeer realistisch.

Hij heeft een interessante en boeiende plot ontwikkeld met soms verrassende plotwendingen, als je meerdere boeken van hem gelezen hebt, weet je dat hij zich houdt aan een soort stramien om deze op te bouwen en er spanning in te brengen. En de gruwelijkheden zijn zeker ook hier aanwezig wat je al kan opmaken uit de ondertitel op de cover. Al goed dat ik een vermogen ontwikkeld heb om daar redelijk over te lezen zodat de maag in orde blijft want anders zou die wel eens kunnen opspelen.

De auteur heeft dus een constante schrijfstijl, gemakkelijk en eenvoudig maar ook het verhaal is zoals altijd goed te volgen zonder veel moeite wat het leestempo bevordert.

De kamergenoot is een heel erg goed vervolg in de serie en staat volledig in het teken van actie en spanning. Wat betreft diepgang moet je niet te veel verwachten maar dat hoeft ook niet in dit genre, het bezorgt je toch wel wat uren spannend leesplezier, het hoeft niet altijd ingewikkeld te zijn, er valt absoluut iets te zeggen voor een rechttoe rechtaan thriller.

Eerder: De Crucifix Killer, Gezicht van het kwaad, Jager in de nacht, De beeldhouwer, Een voor een, De beste vriend, Ik ben de dood, De beller, Het meesterwerk

Uitgeverij: Harper Collins (202) -  blz.

Oorspronkelijke titel: Hunting Evil (2019)

Vertaling: Eric de Vries

De stilte en de woede - Pierre Lemaitre

Parijs, 1952. De familie Pelletier is een vooraanstaande Franse zeepmakersfamilie. Na een tragedie waarbij hun nongste zoon en broer Etienne is omgekomen, proberen ze hun leven weer op te pakken. Oudste zoon Jean verbergt een duister geheim, waarmee hij gechanteerd wordt door zijn eigen vrouw. Zijn broer en journalist François probeert een oude moordzaak op te lossen, en komt daarbij op wel heel bekend terrein. Hun zus Hélène wordt als fotograaf voor een reportage uitgezonden naar een dorpje net buiten Parijs, maar zij heeft iets heel anders aan haar hoofd. Haar grote vraag: wie helpt een vrouw in een mannenwereld?

Alle drie proberen ze hun relaties, familie, werk en moordneigingen onder controle te houden, met wisselend succes...

***

Pierre Lemaitre (Parijs, 1951) is als schrijver vooral bekend van zijn boek Tot ziens daarboven dat prijzen won en verfilmd werd. Hij werkte als leraar literatuur en richtte zelfs een klein leerbedrijf op voor onderwijs en communicatie voor volwassenen tot hij zich volledig op het schrijven richtte, zijn eerste boek verscheen in 2006. Hij schrijft zowel thrillers, misdaadromans als romans en ook scenario's voor film en televisieseries.

De stilte en de woede is het tweede deel in De grote wereld-serie en we vervolgen het verhaal waar het vorige eindigde, of toch ongeveer, we zijn nu in het jaar 1952. De auteur heeft ook nu weer enkele historische gebeurtenissen nader belicht via de verschillende leden van de familie Pelletier maar hij heeft er vooral een mooi verhaal van gemaakt en het kan niet anders of je leeft mee met de gezinsleden.

Een groot maatschappelijk thema in het boek zijn de arbeidsomstandigheden door de modernisering, van kleine handelaars richting massaverkoop in grootschalige winkels zoals de winkelketens die we nu kennen, toen stond het nog aan het prille begin ervan. Het was interessant om te lezen op welke manier deze te werk gaan om de verkoopcijfers en winst de hoogte in te jagen, je kan niet anders dan besluiten dat de koper gemanipuleerd wordt en dat is ook nu meer dan ooit het geval.

Ook de vroege strijd voor vrouwenrechten is een thema, in sociale context maar vooral ook in verband met abortus en seksuele onderdrukking. Het is duidelijk dat er toen nog veel werk te verzetten was en dat het ook nu nog zeer actueel is. Lemaitre heeft er een aangrijpend verhaal van gemaakt.

En dan is er nog de verhaallijn van het bergdorp Chevrigny dat onder zal gaan zelfs letterlijk, door de bouw van een nieuwe dam, een dam die al klaar is maar het dorp nog steeds stevig in beroering brengt, de voor- en tegenstanders verhitten de gemoederen. De auteur had hiervoor de stuwdam van Tignes in de Franse Alpen voor ogen, Barrage de Chevril. De dam werd tussen 1946 en 1952 gebouwd en de bewoners werden gedwongen om hun dorp te verlaten, hogerop werd er dan een nieuw dorp gebouwd. Ook hier heeft de auteur er een aandoenlijk verhaal van gemaakt.

De stilte en de woede is zo een boek dat heel erg vlot leest, gemakkelijk verhaal, duidelijk en met een romantische inslag, een meeslepend boek. Het verhaal leest echter ook traag door de uitvoerige en soms zich herhalende vertelstijl maar er is zeker ook humor in geslopen. Pierre Lemaitre is een goed verteller, zéér goed zelfs. Laat dat vervolg maar komen.

Eerder: Vrije val, Drie dagen en levenslang, Irene, Alex, Camille, Rosy, Vals leven, Tot ziens daarboven, De kleuren van de brand, De spiegel van ons verdriet, Het serpent, De grote wereld

Uitgeverij: Xander Uitgevers (2025) - 544 blz.

Oorspronkelijke titel: Le Silence et la Colère

Vertaling: Andreas Dijkzeul

1984 - George Orwell

Het was een heldere, koude dag in april, en de klokken sloegen dertien.

Een dystopie die werkelijkheid dreigt te worden

Nieuwspraak. Big Brother: het vocabulaire uit 1984 is sinds de eerste publicatie in 1949 in onze taal opgenomen en een eigen leven gaan leiden. Een ambtenaar op het ministerie van Waarheid, Winston Smith, raakt verstrikt in een strijd tegen de allesdoordringende Partij en wordt gekweld door zijn gedoemde liefde voor Julia. In Orwells steeds weer herdrukt anti-utopie verkeert de wereld in de wurggreep van een systeem dat is gegrondvest op de verbreiding van angst, haat en wreedheid. Een systeem dat iedere vorm van persoonlijke vrijheid en individualteit uitsluit.

1984 is onveranderd actueel als een benauwend nauwkeurige blauwdruk van alle dictatoriale regimes.

***

George Orwell (Motihari, India, 1903 - Londen, 1950), een pseudoniem voor Eric Arthur Blair, is een Brits schrijver, journalist, essayist en criticus. Hij debuteerde in 1933, schreef zowel fictie als non-fictie maar brak pas in 1945 door met Animal Farm. Dit boek en 1984 uit 1949 zijn de twee bekendste en ook laatst verschenen fictiewerken van deze auteur die op 46-jarige leeftijd aan tuberculose overleed.

1984 is een dystopische roman waarin de lezer in een totalitaire staat belandt waarin de vrijheid totaal aan banden is gelegd. De roman doet akelig actueel aan ook al werd hij reeds 80 jaar geleden geschreven. Hij leest trouwens ook heel vlot, hij zou zomaar nu geschreven kunnen zijn maar dat zou evengoed aan de vertaling kunnen liggen. Het boek werd in 1950 vertaald door Halbo C. Kool en 37 keer herdrukt waarvan de laatste in 1984 maar daarna werd hij nog eens vertaald door Tinke Davids.

Het boek bestaat uit drie delen maar is een aaneensluitend verhaal. Het leest dus meestal vlot en interessant maar niet altijd, er zitten ook wel enkele taaiere stukjes in en zo nu en dan is het van de trage kant. Het moment dat er dan weer iets gebeurt, zit je er dan wel weer middenin.

Ik las het boek omdat een plaatselijke organisatie die zich bezighoudt met vluchtelingen, het als een soort leesclubboek voorgesteld had. We lezen het met mensen van verschillende nationaliteiten die het in hun eigen moedertaal lezen, de bespreking moet nog volgen. Zo kwam het dat ik deze klassieker dan eindelijk toch gelezen heb en ik moet zeggen dat ik er zeer tevreden over ben, niet dat ik overweldigd ben door dit boek maar het was vooral zeer interessant door de verschillende thema's die er in aan bod komen en die verrassend actueel zijn. En uiteraard ben ik zéér benieuwd naar de bevindingen van de anderen waaronder er wel een goed aantal zullen zijn die zich spijtig genoeg, misschien al te zeer kunnen inleven in het boek.

Uitgeverij: De arbeidspers (2025) - 311 blz.

Oorspronkelijke titel: 1984 (1949)

Vertaling: Tinke Davids

Denken met microben - Kristien Hens

In Denken met microben neemt Kristien Hens je mee op een filosofische en wetenschappelijke reis waarin ze de verborgen wereld van micro-organismen blootlegt. Zo wil ze cruciale vragen stellen over wie wij zijn en hoe we ons verhouden tot de wereld om ons heen.

Met een unieke combinatie van filosofie, biologie en ethiek zet Hens de lezer aan tot nadenken over de mens als een complex ecosysteem, gevormd door onzichtbare microben die je gezondheid, je persoonlijkheid en zelfs je gedrag beïnvloeden.

Dit essay is een ode aan de kracht van het onzichtbare en hoe dit onze ideeën over verwantschap, samenwerking en de grenzen tussen mens en natuur herdefinieert. Hens verweeft haar persoonlijke fascinatie voor microben met inzichten van baanbrekende denkers zoals Mary Midgley en Lynn Margulis. Ze neemt je mee naar verhalen over wetenschappelijke ontdekkingen die tot dan toe over het hoofd werden gezien.

Denken met microben is een uitnodiging om voorbij het zichtbare te kijken en een nieuw verhaal te vertellen over het leven, waarin creativiteit, complexiteit en onverwachte samenwerkingen centraal staan.

Kristien Hens houdt zich bezig met bio-ethiek en filosofie van de biologie, psychiatrie en milieu-ethiek en werkt aan het departement wijsbegeerte aan de universiteit van Antwerpen. Ze heeft al enkele non-fictie boeken geschreven zoals Dynamieken van autisme en Voorbij de diagnose.

Denken met microben is een essay waarin ze zich verschillende dingen afvraagt met als uitgangspunt microben. Het is een korte en brede kijk geworden op de filosofie en ethiek hieromtrent en zodoende haalt ze enkele verschillende punten waar ze kort over nadenkt. Het is dus geen uitgewerkt traktaat maar eerder een aanhalen van wat ideeën die ze aan de lezer presenteert en waarover die er op zijn beurt kan over nadenken.

En daar is ze absoluut in geslaagd. Denken met microben is een interessant boek dat de lezer tot nadenken kan stemmen en je misschien zelfs kan aanzetten om je te verdiepen in microben, filosofie en ethiek. Een mooi essay.

Uitgeverij: Letterwerk (2025) - 66 blz.

Het leven van een boom - Peter Wohlleben

Een beuk vertelt haar verhaal

Hoe is het om een boom te zijn in het bos - van zaailing tot reus? Hoe voelt het om op een dag het hoofd boven de kruinen van de andere bomen uit te steken en eindelijk de horizon te kunnen zien? En welke ervaringen zijn het die na een lang leven werkelijk tellen?

Niemand kan dit beter vertellen dan de boom zelf. Peter Wohlleben geeft het woord aan de oude beuk achter zijn boswachtershuis. In haar eigen woorden deelt zij het meeslepende verhaal van haar leven: een bestaan vol ontdekkingsdrang en levenslust, maar ook van bedreigingen en verlies. Zij kent de onschatbare waarde van verbondenheid en waakt liefdevol over haar jonge boompjes. Met hen deelt ze de rijkdom van een bestaan dat voor mensen stil en onbeweeglijk lijkt, maar dat in werkelijkheid vol belevenissen zit - veel rijker dan wij ons ooit zouden kunnen voorstellen.

Peter Wohlleben (Bonn, 1964) is bosbeheerder van een bos in de Eifel en ijvert voor een ecologisch en economisch duurzaam bosbeheer en voor de terugkeer van oerbossen. Daarvoor heeft hij de Wohlleben Waldakademie opgericht, treedt hij op in tv-programma's en schrijft boeken over het bos, dieren en natuurbehoud voor het grote publiek.

In dit boek laat hij een boom zelf aan het woord, een nu oude beuk die in zijn bos staat. Deze boom vertelt haar verhaal van bij haar prille geboorte tot op het moment van verschijnen van dit boek, de boom is oud en heeft een hele evolutie in bosbouw meegemaakt. Dit is een zeer interessant uitgangspunt, het boek leest daardoor als een autobiografische roman en Wohlleben heeft er enorm veel interessante uitgangspunten in verwerkt zodat je veel te weten komt over bomen en hun samenleven met elkaar, andere soorten bomen, dieren en de natuur alsook 'de mens' die af en toe aan bod komt.

In het kortere tweede deel in het boek schetst de auteur dan per hoofdstuk de wetenschappelijke achtergrond met enkele bedenkingen erbij. Want het is voor een stuk ook een roman en daarom heeft hij her en der keuzes gemaakt en zich enkele kleine literaire vrijheden gepermitteerd. Maar verder heeft hij zo goed mogelijk het gebruik van de kennis die we tot nu hebben, benaderd.

Het leven van een boom is een geweldig boek, als je zoals ik al wat eerdere boeken van hem en andere boeken over bomen hebt gelezen, dan is het niet nieuw wat hij hier schrijft en toch slaagt de auteur er in om zelfs dan de lezer te grijpen. Voor anderen kan het absoluut een manier zijn om op een leuke manier kennis op te doen over bomen en je misschien te laten overhalen om er meer van te willen weten. Peter Wohlleben heeft een vlotte pen en ook dit boek is te lezen door iedereen. Het werd soms zelfs spannend! Een dikke aanrader.

Eerder: Het verborgen leven van bomen, De tuin, De geheime band tussen mens en natuur, De lange adem van bomen, Onze natuur

Uitgeverij: A.W. Bruna (2024) - 234 blz.

Oorspronkelijke titel: Unser Wildes Erbe

Vertaling: Michel Bolwerk

Cirkel der dagen - Ken Follett

Groot-Brittanië, 25e eeuw v.C.

Op een heuvel verrijst een groots bouwwerk: Stonehenge.

Seft, een getalenteerde vuursteendelver, trekt in de zomerhitte de Grote Vlakte over om getuige te zijn van de rituelen die het nieuwe jaar inluiden en om zijn stenen te verhandelen op de Midzomermarkt. Maar ook om Neen te vinden, het meisje van wie hij houdt, en te ontsnappen aan zijn vader en broers, die ook vuursteen delven. Neen en haar familie leven in liefdevolle harmonie met elkaar, iets waar Seft zelf zo naar hunkert.

Joia, Neens zus, is een visionaire priesteres met een ongeëvenaard leiderschapsvermogen. Als kind keek ze geboeid naar de Midzomerceremonie en droomde ze van een wonderbaarlijk nieuw monument, opgetrokken uit de grootste stenen ter wereld. Maar nu broeit er onheil tussen de heuvels en de bossen van de Grote Vlakte.

Joia's droom van een grote stenen cirkel, waar alle stammen van de Grote Vlakte aan meebouwen, zal Seft inspireren en hun beider levenswerk worden. Maar terwijl droogte de aarde teistert, groeit het wantrouwen tussen de herders, boeren en hoeders van het bos - en een daad van barbaars geweld leidt tot openlijke oorlogvoering... Zal het nieuwe monument ooit werkelijkheid worden?

***

Ken Follett (Cardiff, Wales, 1949) heeft zijn sporen verdiend en met dit boek heeft hij een meeslepend verhaal verteld over de bouw van een van de grootste, indrukwekkendste maar vooral mysterieuze bouwwerk ooit, Stonehenge.

Je krijgt niet alleen een inzicht in hoe zo een bouwwerk tot stand komt maar evengoed een inkijk in de wereld van toen die niet veel anders is als nu. Het is uiteraard fictie geschreven in deze tijd met onze kijk op de wereld van toen en het is dus een interpretatie en geen historische zekerheid die we hier te lezen krijgen.

Het verhaal leest enorm vlot en heel erg gemakkelijk zodat er niet veel gevraagd wordt van de lezer. Dat zorgt soms toch wel voor enige eentonigheid en langdradigheid.

Ken Follett wiens eerste boek verscheen in 1974 en sindsdien nog velen, heeft alleszins zijn reputatie als verteller waargemaakt in Cirkel der dagen en het was fijn om ondergedompeld te worden in een tijdperk van lang geleden, zo een 4500 jaar.

Eerder: Brug naar de hemel, Pilaren van de aarde, Val der titanen, Het eeuwige vuur, De schemering en de dageraad, De wapens van het licht

Uitgeverij: Meulenhoff (2025) - 558 blz.

Oorspronkelijke titel: Circle of Days

Vertaling: Joost van der Meer en William Oostendorp