Er werd eens - Britt Bakker

'Spring!' herhaalde mijn achternicht en ze maakte een onweerstaanbare atletische spagaat. Met een grote zuigende beweging plopte ik los van mijn familie en sprong. Helemaal vrij, aan alle kanten van mijn lichaam onaangeraakt, dreef ik in de koude open zee. Voor het eerst in mijn leven was ik planktonisch.

Er werd eens neemt de lezer mee naar het prilste begin van ons bestaan. Een tijd waarin bacteriën op wonderlijke wijze de basis voor de wereld schiepen zoals we die vandaag kennen. Met één been in de wetenschap en het andere in de fictie, haalt Britt Bakker herinneringen op van een paar miljard jaar geleden.

***

Britt Bakker is Nederlandse maar ze bleef na haar studie aan het KASK in België wonen, in de Vlaamse Ardennen waar ze samen met haar vriend een bioboerderij heeft waar ze cider maken van fruit uit de buurt en ze een eigen boom- en wijngaard hebben. Het microbieel leven fascineert haar mateloos en dit resulteerde onder andere in het boek Er werd eens. Daarnaast is ze actief als actrice en schrijver.

Dit is absoluut een heel origineel boek met verrassende protagonisten: bacteriën. Doorheen een fictief verhaal waarin het ik-personage vertelt wat ze meemaakt doorheen de miljarden jaren van het bestaan van onze planeet. Vooreerst was er de grote Big Bang, het allereerste begin en waarna uiteindelijk het eerste eencellige leven voortkwam, de allereerste voorouder van bacteriën en archaea en van daaruit al het leven op aarde, de biologische Big Bang. De auteur neemt je dus mee op een fascinerende reis doorheen de ontstaansgeschiedenis van het leven op onze planeet en dan voornamelijk naar de periode van 3 miljard tot 1.5 miljard jaar geleden om dan in vogelvlucht te eindigen in het nu, bij de mens.

Het voornaamste dat duidelijk wordt, is dat er veel, maar dan ook echt heel veel jaren nodig waren om tot het leven te komen waar we nu staan en dat de huidige situatie slechts een speldenprikje is op heel deze tijdslijn. Dit heeft Britt Bakker op een hele visuele manier weten te vertellen waardoor je toch enigszins een zicht krijgt op de materie ook al vallen er toch heel wat wetenschappelijke termen. Maar deze weet je daardoor toch redelijk goed te plaatsen ook al ben je een leek. En de rol van bacteriën is absoluut nog niet uitgespeeld, integendeel, er zou zonder bacteriën gewoon geen leven zijn, ook dát wordt duidelijk bij het lezen van dit boek.

Er werd eens is een zeer interessant non-fictie boek dat op een fictieve manier verteld is en dat je kan verwonderen en verrassen. Britt Bakker heeft het op een heel leuke, vlotte en humoristische manier geschreven, je leert er iets van bij en tegelijk wordt je goed vermaakt. Een amusant boek.

Uitgeverij: Borgerhoff & Lamberigts (2025) - 189 blz.

Het meisje in de toren - Katherine Arden

Vasilisa groeide op aan de rand van de Russische wildernis, waar de sneeuw zich huizenhoog ophoopte en waar er waarheid school in de sprookjes die rond het vuur werden verteld. Vasilisa's gave om te zien wat anderen niet zien trok de aandacht van Morozko - Vorst, de winterdemon uit de verhalen - en samen redden zij Vasilisa's volk van de ondergang. Maar omdat ze anders is dan de anderen, wordt ze door haar eigen mensen voor heks uitgemaakt.

Na te zijn weggejaagd uit haar huis heeft Vasilisa nog maar twee opties: trouwen of het klooster in. Een onmogelijke keuze, en dus kiest ze voor het avontuur. Verkleed als jongen trekt ze eropuit op haar schitterende hengst Solovey.

Als Vasilisa echter een stel bandieten te slim af is, verandert alles. De grootvorst van Moskou roemt haar heldendaden, en plots wordt Vasilisa weer herenigd met haar zus en broer, die nu deel uitmaken van de vriendenkring van de vorst. Maar als ze er aan het hof achter komen dat ze eigenlijk een meisje is, zal dat grote gevolgen voor haarzelf en haar familie hebben. voordat ze zich kan bevrijden uit het web van Moskouse intriges - en terwijl Morozko met mogelijk onbetrouwbaar advies komt - wordt Vasilisa geconfronteerd met een gevaar dat heel Moskou bedreigt.

****

Katherine Arden (Austin, Texas, 1987) studeerde in Moskou en met daarbij later nog een specialisatie in Franse en Russische literatuur is de interesse in de Russische cultuur duidelijk. Deze Winternacht-trilogie speelt dan ook in het Middeleeuwse Rusland en er is heel wat van deze cultuur in verwerkt alsook sprookjes die daaruit voortkwamen. Het meisje in de toren is het tweede deel en dit is meer nog dan het vorige deel een verhaal vol actie, magie en duistere wezens maar tevens ook een verhaal over mensen.

Het verhaal vervolgt dadelijk waar het vorige boek geëindigd is, bij de vlucht van Vasilisa uit haar geboortedorp. Er zijn weer wat demonen en kleine huis- of badhuisgeesten die Vasilisa omwille van haar gave kan zien, een erfenis van haar moeder en grootmoeder. Morozko is de wintergod, vorstdemon, god van de dood en de tweelingbroer van de Beer en van hem krijgt ze de broodnodige hulp want af en toe verkeert ze in wel heel penibele situaties.

De algemene tijdsgeest waarin het verhaal zich afspeelt, is er eentje van tegenstellingen en extremen en dit op heel wat vlakken. Vooral de ondergeschikte positie van vrouwen is degoutant te noemen maar evengoed het machtsmisbruik, vrouwen, ondergeschikten, armen, ze krijgen het dikwijls voor hun kiezen waardoor er duchtig getrapt werd op mijn rechtvaardigheidszieltje. Zoveel onrecht en ongelijkheid zorgde er meer dan eens voor dat ik zo in het boek zou duiken om ze het daar eens gaan te zeggen, het toont aan hoe hard je meeleeft met Vasilisa en anderen die onrecht aangedaan worden.

Het meisje in de toren is een heel goed vervolg dat voor heel wat leesplezier zorgt, vlot leest en soms is het ook grappig, op het slapstickachtige af, zeker als de huis- of badhuisgeesten aan bod kwamen, altijd tof. Ook was er heel veel actie waardoor het vaak spannend werd. Laat deel drie maar komen.

Eerder: De Beer en de Nachtegaal

Uitgeverij: Luitingh-Sijthoff (2018) - 373 blz.

Oorspronkelijke titel: The Girl in the Tower

Vertaling: Inge Boesewinkel

Rimpeling - Bibi Dumon Tak

Marthe viel omdat ze het leven van een langpootmug wilde redden. Na die dodelijke val blijft haar huis aan de rand van het bos verweesd achter. Alleen de insecten, de muizen en haar spullen wisten wie ze was. Als haar huis wordt opgeruimd krijgen we Marthes verhaal te horen. Hoe meer spullen er worden aangewezen, hoe completer ze wordt. Aan de hand van de stoel, de tafel, de kast en het bed kom je erachter wie Marthe was. Niets bijzonders, zou Marthe er zelf over hebben gezegd.

*****

Bibi Dumon Tak (Rotterdam, 1964) is een Nederlandse schrijfster van boeken voor kinderen en vooral non-fictie, maar ze heeft ondertussen ook enkele boeken voor volwassenen. Dieren spelen een grote rol in haar boeken en zo ook in dit dunne boekje voor volwassenen.

De eerste bladzijde: 'De langpootmug / Marthe / viel.' Toch een schitterende manier om te beginnen? Verder bestaat het boek uit vele korte hoofdstukken met kleine fijne tekeningetjes, soms zelfs over de tekst. Ook al een zeer goede vondst, het maakt het boek 'af', eenvoudig maar zó mooi!

Eenvoud is trouwens een term die je voor het hele boek kan bezigen in de positiefste zin van het woord, het boek doet je vertragen en met andere ogen naar de dingen kijken. En op deze manier leer je het verhaal van Marthe kennen, subtiel, er wordt niets écht uitgesproken en toch zegt het verhaal veel. Op deze manier is het in feite een kunstzinnig boek, inhoudelijk én uiterlijk.

Rimpeling is een verrassend en zeer mooi boek gebleken met gedachten om toch eens over na te denken, mocht je willen. Bibi Dumon Tak slaagt er in om in heel erg weinig bladzijden de lezer te grijpen, subtiel, als een rimpeling en te ontroeren. Kunst in boekvorm.

Eerder: In een groen knollenland, Vandaag houd ik mijn spreekbeurt over de Anaconda

Uitgeverij: De Geus (2024) - 77 blz.

Het woud der verwachting - Hella S. Haasse

Het leven van Charles van Orléans

De roman volgt het levensverhaal van de edelman Charles van Orléans (1394-1465) tijdens de machtsstrijd tussen de concurrerende huizen van Bourgondië en Orléans en de Honderdjarige Oorlog tegen Engeland. Charles werd gevangengenomen en vijfentwintig jaar lang opgesloten in de Londense Tower, waar hij zijn gedichten begon te schrijven.

Haasse laat in beeldende scènes de middeleeuwse banketten en jachtpartijen, de intriges en de hoofse élégance herleven.

****

Hella S. Haasse (Batavia, 1918-2011) groeide op in het toenmalige Nederlands-Indië met afwisselend periodes in Nederland. Na haar middelbare studies verhuisde ze naar Nederland om daar Scandinavische taal- en letterkunde te studeren in Amsterdam maar na drie jaar stopte ze haar studie en begon ze met een opleiding aan de Amsterdamse Toneelschool. Door haar liefde voor toneel en literatuur begon ze te toneelstukken en poëzie te schrijven. In 1948 brak ze door als auteur met de novelle Oeroeg dat ze schreef als Boekenweekgeschenk en dat één van haar bekendste werken is, ook haar historische roman Het woud der verwachting uit 1949 is in vele herdrukken verschenen. Ze is een van de meest gelezen Nederlandse schrijvers in het buitenland en heeft talloze prijzen op haar naam staan. Haar oeuvre is omvangrijk, divers en vernieuwend.

Het woud der verwachting is op en top een historische roman. Je krijgt een zeer levendig beeld van de 70 jaren dat het boek bestrijkt, letterlijk van de geboorte van Charles van Orléans in 1394 tot zijn sterven in 1465. We krijgen de Honderdjarige Oorlog voorgeschoteld en deze oorlog domineert zo goed als het hele leven van Charles d'Orléans. Na de moord op zijn vader in 1407 moet hij immers diens taken overnemen en wordt hij een van de belangrijke feodale heren van Frankrijk. Hij moet zich bezig houden met de politieke strijd tussen de verschillende partijen wat hem eigenlijk niet goed af gaat.

Haasse heeft deze strijd uitvoerig beschreven maar ze heeft er dan een roman van gemaakt met Charles als spilfiguur. Ze heeft de man als persoon heel erg goed weten te treffen, op politiek niveau maar zeker ook op persoonlijk niveau, hij komt helemaal tot leven. Het is geen dun boek en je hebt wel wat tijd nodig om hem te lezen maar ik moet zeggen dat tegen het einde en bij het dichtklappen, ik een beetje een heimwee-gevoel begon te ontwikkelen, je vertoeft als lezer immers helemaal in zijn persoonlijke sfeer, zo voelde ik dat toch en dat is me nog niet vaak overkomen.

Het woud der verwachting was ik verschillende malen als tip tegengekomen waardoor het op mijn leeslijst beland was. Het heeft toch even geduurd tijdens het lezen vooraleer ik er voeling mee kreeg, soms las het heel erg vlot maar dan waren er weer gedeelten waar ik me toch wat doorheen moest worstelen. Maar uiteindelijk begon het dan toch onder mijn huid te kruipen. Het boek is meer dan 75 jaar geleden geschreven en dat voel je toch wel wat maar niet zoveel als je zou denken. Het historische aspect was heel erg interessant en de fictieve kant van het boek kan zeker ook bekoren. Een aanrader voor de liefhebbers.

Uitgeverij: Querido (1990, vijftiende, licht herziene, druk) - 592 blz.

Oorspronkelijke uitgave: Querido (1949)

De butler van God - Ellen de Bruin

In De butler van God, een satirische, ontroerende en spannende roman over familie en over liefde, draait de wereld om kunst. Om het geld dat ermee te verdienen valt, om de status en aandacht die ermee te verkrijgen zijn, om de schimmige spelletjes die ermee te spelen zijn, en natuurlijk om de inspiratie, de schoonheid en de troost.

We reizen van Amsterdam naar Berlijn, Parijs, en vooral Venetië, waar de kunstbiënnale wordt gehouden. We volgen een klimaatactivist die geen soep naar schilderijen wil gooien, een afgewezen tekenares die van haar kunst wil leven, een rijke maar onvervulde galeriehoudster, en nog enkele anderen die proberen hun dromen waar te maken (of niet ten onder te gaan) in de keiharde internationale kunstwereld. Sommigen van hen zijn familie van elkaar en waren dat liever niet geweest. Twee van hen komen om het leven. Maar wie?

En waar is God als je hem nodig hebt?

***

Ellen de Bruin (Den Haag, 1970) studeerde psychologie en promoveerde in de sociale psychologie. Ze werkt bij NRC Handelsblad waar ze redacteur wetenschap was en ze is schrijfster. In 2018 debuteerde ze met Onder het ijs waarmee ze de Anton Wachterprijs won, haar tweede is Kraaien in het paradijs en De butler van God haar derde. Daarvoor schreef ze nog drie non-fictie boeken. In 2025 diende ze 'In blijde verwoesting' in voor de wedstrijd voor het Boekenweekgeschenk en waar ze op de shortlist eindigde. Daarna werkte ze deze novelle uit tot een volwaardige roman die dan De butler van God werd.

Dit was een verrassend boek dat over nogal wat verschillende onderwerpen gaat maar steeds met kunst als rode draad en waar je zeker ook iets van opsteekt. Een ander thema dat terugkomt is milieu, klimaat en klimaatacties, daardoor is het echt een boek van deze tijd. Ook enkele menselijke thema's spelen een rol zoals relaties in families, vriendschappen en liefde. Het is dus nogal een combinatie in dit toch al niet zo dikke boek.

De personages waarvoor de auteur koos, zijn op zijn zachtst gezegd interessant maar wel knap bedacht. Het zijn er echter wel een heleboel en door de veelvuldige afwisseling en doordat je de onderlinge relaties of verhoudingen niet goed weet, is het soms toch even denken wie dit ook al weer was. Pas redelijk ver in het boek kom je de relatie tussen sommige personages te weten en helemaal aan het einde wordt het plaatje pas compleet, ook dit was verrassend en heel erg goed gevonden van de auteur.

Het boek is heel luchtig opgevat, soms zelfs op het absurde af en ook haar schrijfstijl is heel vlot. Ellen de Bruin heeft absoluut een zeer humoristische pen op het hilarische af soms, en het is zo visueel geschreven dat je je in een film waant, je krijgt zomaar de beelden mee. Het is vooral dit dat mij aansprak in dit boek en waardoor ik ervan genoten heb. Maar als verhaal komt het veel minder binnen, er gebeurt niet zo erg veel en de plot, als je daar al van kan spreken, raakt ondergesneeuwd door situatiebeschrijvingen die redelijk vrijblijvend zijn en geen functie hebben in het verhaal, of het moest zijn om de karakters te duiden.

De butler van God is een humoristisch geschreven en verrassend boek dat soms absurd is waardoor het zelfs nog grappiger is. Het is een luchtig boek met weinig verhaal maar boeiende personages en het bevat elementen die tot nadenken stemmen. En de film ervan zou je je zó kunnen voorstellen, een komedie wel te verstaan.

Uitgeverij: Prometheus (2026) - 252 blz.

Een vlecht van heilig gras - Robin Wall Kimmerer

Hoe de natuur, wetenschap en traditionele kennis ons leren respectvol met de aarde om te gaa

In Een vlecht van heilig gras laat Robin Wall Kimmerer ons op inspirerende en indringende wijze zien dat we ons voor ware duurzaamheid opnieuw moeten verbinden met de natuur. Ze deelt in poëtische woorden haar wetenschappelijke kennis over planten, legenden van haar inheems-Amerikaanse voorouders en persoonlijke verhalen om ons ervan bewust te maken dat we liefdevoller met onze planeet om moeten gaan. Als we niet langer alleen maar nemen van de aarde maar haar geschenken met respect en dankbaarheid ontvangen, kunnen we daadwerkelijk bouwen aan een duurzame wereld. Dit boek verandert blijvend je kijk op de natuur en je relatie ermee.

Robin Wall Kimmerer (Upstate New York, 1953) wist al vroeg dat ze plantkunde wilde studeren en dat deed ze dan ook al beoogde ze in eerste instantie minder de wetenschappelijke manier van kennis vergaren te bestuderen maar meer vanuit de inheemse kennis de studie te benaderen wat uiteraard niet kon. Ze stamt af van de Potawatomi, een inheemse stam en dankzij haar studie en haar vele contacten in de inheemse culturen, kon ze uiteindelijk toch ook aansluiten bij deze inheemse kennis en wijsheden. Ze is werkzaam als professor in bosecologie, auteur van wetenschappelijke artikelen en boeken en geeft lezingen. Dit boek kwam op mijn pad met het lezen van 'Leeft een rivier?' van Robert Macfarlane.

Doorheen vijf grote delen met telkens als basis het heilig gras, vertelt de auteur delen van haar levensverhaal maar steeds in functie van haar missie om mensen te leren om respectvol om te gaan met de aarde en de natuur. Maar meer nog heeft ze aandacht voor verschillende planten of bomen en het zijn er velen die hier aan bod komen. Hiervoor combineert ze haar wetenschappelijke met de inheemse kennis over milieu, planten en de natuur en dan heeft ze het vooral over de relatie tussen mens en natuur. Heel het boek door staan termen als dankbaarheid en respect centraal. Het is een heel andere kijk op de samenleving en de economie en dat weet ze heel erg goed over te brengen via verhalen en wijsheden. Maar ze beseft zeker dat de wereld ook gediend is met een wetenschappelijke kijk om toch enigszins tot oplossingen proberen te komen voor de milieu- en klimaatcrisissen.

Een vlecht van heilig gras is een heel erg goed boek met heel interessante inzichten die me verrasten. Ze is inderdaad een uitmuntend verhalenverteller en het was me een genoegen om een boek lang in haar gezelschap te vertoeven. Zoals de achterflap belooft, heeft het ook zeker mijn kijk op de natuur veranderd, het is een zeer inspirerend en vooral 'wijs' boek.

Uitgeverij: Altamira (2020) - 473 blz.

Oorspronkelijke titel: Braiding Sweetgrass: Indigenous Wisdom, Scientific Knowledge, and the Teachings of Plants

Vertaling: Nicole Seegers

Verloren zonen - Yasmina El Messaoudi

Wanneer Yasmina's vader getroffen wordt door een beroerte, duikt haar Brusselse familie na dertig jaar stilte op in het ziekenhuis. Niemand praat over het verleden, maar plots zijn ze er elke dag - met eten, gebeden, knuffels en troost.

Als haar baba sterft, gaat ze met hen naar Marokko voor de begrafenis. Daar bezoekt ze voor het eerst zijn geboortedorp en ontmoet ze de rest van de familie. Ze rouwt, omringd door mensen die tegelijk vertrouwd en vreemd zijn.

Pas na terugkomst ontdekt Yasmina waarom haar baba ooit brak met zijn familie. Het geheim dat hij met zich meedroeg, zet haar hele bestaan op losse schroeven.

****

Yasmina El Messaoudi (Mechelen, 1983) is de dochter van een Vlaamse moeder en een Marokkaanse vader. Ze studeerde journalistiek en werkt in de media onder andere als reporter en nieuwslezer. Momenteel werkt ze als journalist voor de VRT-nieuwsredactie en is ze yogadocent. Ze schrijft ook en in 2022 debuteerde ze met Straatkat, Verloren zonen is haar tweede boek. Het eerste gaat over de dood van haar moeder en haar zoektocht naar een nieuwe thuis en het tweede gaat over haar vader.

Dit boek las ik voor de plaatselijke leesclub, en naar grote tevredenheid want anders zou dit boek niet onder mijn ogen gekomen zijn. Er valt absoluut een en ander te vertellen en te bespreken over dit boek, het is dan wel autobiografisch maar het verkent universele thema's rond familie zoals verlies, identiteit, schuld en geheimen, rond dit laatste is heel het boek gebouwd.

Met de dood van haar vader komt ze een groot geheim op het spoor dat haar bestaan zelf op losse schroeven zet, het heeft een grote lichamelijke en vooral geestelijke en emotionele impact op haar en ook haar werksituatie lijdt eronder. Heel dit proces heeft Yasmina heel open beschreven, haar verdriet, het gemis en het schuldgevoel maar ook hoe ze uiteindelijk er toch in slaagt om hieruit te komen.

Verloren zonen is een zeer goed geschreven boek vol emoties, een zoektocht doorheen rouw en verdriet en over liefde, niet in het minst over liefde van jezelf. Een zeer gelaagd boek ook al bekroop me soms het gevoel of ik dit in feite wel moest lezen, het was alsof je binnenkeek in iemands huis en zelfs ziel. Maar langs de andere kant is dit de kracht van dit boek, Yasmina El Messaoudi is er in geslaagd om haar gevoelens in een universeel gevoel om te zetten zodat de lezer zichzelf hierin kan vinden of er tenminste over na kan denken. Een moedig en mooi boek.

Uitgeverij: Pelckmans (2025) - 251 blz.