De negenjarige Ernst, jongste zoon van ss-Obersturmführer Karl Zehlendorf, raakt vermist in de buurt van een concentratiekamp. Zijn broer Reinhart beweert Ernst te hebben achtergelaten aan de oever van het verraderlijk diepe meer, waar ze aan het vissen waren. Hij zal toch niet in het water zijn gevallen? Terwijl de geallieerde legers in de verte al te horen zijn en iedereen in het kamp beseft dat het einde van de oorlog nabij is, gaat Karl op zoek naar zijn zoon.
****
Bert Natter (Baarn, 1968) begon na zijn lyceum aan een studie Nederlandse taal- en letterkunde maar dit hield hij na twee jaar voor bekeken en ging aan de slag als redacteur. Later werkte hij nog als uitgever en journalist en hij schreef veel, onder andere columns over kunst en cultuur voor het Utrechts Nieuwsblad. Sinds 1993 staan er verschillende publicaties op zijn naam en in 2008 debuteerde hij dan met de roman Begeerte heeft ons aangeraakt. Ook zijn volgende boeken ontvingen prijzen of nominaties maar zijn grote succes kwam toch met Aan het einde van de oorlog dat verschillende herdrukken kende sinds de uitgave in januari 2025.
Het toch wel lijvige boek begint met een plattegrond van het kamp en een lijst met personages, het zijn er maar liefst 31, ik heb het geteld. Tijdens het lezen wordt het wel duidelijk waar de personages zich plaatsen in het verhaal maar dat neemt niet weg dat het zeer fijn is om dit heel af en toe toch nog eens te kunnen opdiepen uit de lijst. En het plannetje vond ik top, helemaal mijn ding. Bij de personages werd gemeld dat het 20 april 1945 is bij de start van het boek, en hoe verder je dan raakt in het boek werd het duidelijk dat het einde niet ver in de toekomst lag, en wat bleek? Het boek eindigde 24 uur later, of toch ongeveer.
De manier waarop het boek opgebouwd was, dat was echt toch wel wennen. De auteur koos ervoor om het verhaal chronologisch te vertellen tegelijk vanuit het perspectief van de verschillende personages. Dit wil zeggen dat een gebeurtenis of een gesprek in kleine alinea's werd opgedeeld en telkens stond dan bij het begin van de alinea of stukje tekst de naam van waaruit werd gekeken. Daar heb ik toch even over gedaan om dit gewend te raken maar dat is gelukt. Het zorgt er voor dat je een compleet beeld krijgt van dat gegeven wat best wel interessant was, maar langs de andere kant zorgde het voor een breuk in de verhaallijn. Je werd dan uit het verhaal getrokken en als het wat verder weer verder ging, moest je er telkens terug inkomen. Maar zoals gezegd, wendde het. Daarnaast zorgde deze constructie er voor dat het boek 'anders' is dan de vele oorlogsverhalen die reeds geschreven zijn.
De rode draad doorheen het verhaal is de vermissing van Ernst, de jongste zoon van Karl en Christine Zehlendorf, Karl is de op één na hoogste in rang daar in dat kamp. Dit was wel slim gevonden van de auteur. Het verhaal beslaat maar 1 dag in het leven van het concentratiekamp maar door de zoektocht naar de elfjarige jongen komt zowat heel het reilen en zeilen van het kamp in beeld. Temeer omdat het, zoals de titel doet vermoeden of eigenlijk gewoon zegt, het einde van de oorlog en de bevrijding van dit kamp nakende is en je ook dit deel van de oorlog meekrijgt. Het rode leger dat op 20 april al duchtig te horen is, komt steeds dichterbij en een dag later staan ze voor de poorten van het kamp.
In dit boek is er aandacht voor het leven in het kamp van de gevangenen, het is trouwens een vrouwenkamp, maar ook het leven van de kampleiding en zijn personeel wordt uit de doeken gedaan, misschien zelfs nog meer dan dat van de gevangenen. Dit is ook al een van de redenen waarom dit boek anders is en interessant. Je bekijkt deze dag vanuit de ogen van de gevangenen maar dus evenzeer vanuit hun kampleiders, het burgerpersoneel en bewakers. De gruwelen die beschreven worden zijn buitensporig en onwillekeurig, de horror. In het boek zelf wordt er wel wat gebraakt maar ook de lezer krijgt braakneigingen bij het lezen van al deze wreedheden. Maar ook dit is dus vanuit de ogen van de veroorzakers hiervan beschreven.
Aan het einde van de oorlog is een interessant en speciaal geconstrueerd boek over een thema waar ontelbare boeken aan gewijd zijn. En dit moet ook nog vermeld, de schrijfstijl van Bert Natter is heel erg goed, het leest vlot en boeiend maar hij weet er vaak ook een humoristische noot in te steken, dit is onmiddellijk een pluspunt. De absurde plotwendingen die hij in het boek heeft verwerkt, zijn subliem, maar dat is aan de lezer om te ontdekken. Het boek verliest soms vaart door de breuklijnen die het gevolg zijn van de voortdurende gezichtspuntveranderingen en soms gaat het inderdaad ook wat traag, maar eenmaal je gewend bent aan de stijl en constructie kun je niet anders dan door het verhaal vliegen. Bert Natter heeft een meer dan goed boek geschreven, een aanrader!
Uitgeverij: Thomas Rap (2025) - 634 blz.






