Marie Curie en haar dochters - Claudine Monteil

Marie Curie werd geboren in Polen, zorgde voor haar zieke moeder, reisde als arme jonge vrouw naar de universiteit in Parijs - en veroorzaakte een revolutie in de geneeskunde en het onderzoek naar radioactiviteit. Ze kreeg de Nobelprijs voor natuurkunde en die voor scheikunde.

Haar dochter Irène trad in de voetsporen van Marie. Vanaf haar zeventiende verrichtte ze heldendaden tijdens de Eerste wereldoorlog door gewonde soldaten te redden met de nieuwste medische technieken. Ook zij kreeg de Nobelprijs voor scheikunde. (De familie Curie won vijf nobelprijzen.) In 1936, toen vrouwen nog niet eens actief stemrecht hadden, werd ze het eerste vrouwelijk lid van de Franse regering.

De andere dochter, Ève, werd een succesvol pianiste en verdiende haar sporen in de literatuur en de diplomatie. Ze schreef een bestseller over haar moeder, en lobbyde om de Verenigde Staten te betrekken in de Tweede Wereldoorlog. Ze was bevriend met Franklin en Eleanor Roosevelt, met Gandhi en Churchill. Later bekleedde ze hoge posities in de NAVO.

In dit boek brengt Claudine Monteil deze drie briljante, vrijgevochten en sterke vrouwen op een indringende manier tot leven.

****

Claudine Monteil (Parijs, 1949) is auteur, historica en voormalig Franse diplomate. Ze werd geboren in een academische en wetenschappelijke familie waardoor ze goed bekend was met de familie Curie. Monteil is heel erg geïnteresseerd in vrouwenrechten en zo raakte ze bevriend met Simone en Hélène de Beauvoir. Ze schreef verschillende boeken over de zussen de Beauvoir en later schreef ze ook een boek over Ève Curie (2016) en nog enkele jaren later Marie Curie en haar dochters (2021). Ze werkte voor UNICEF en UNESCO.

Met dit verleden weet je dat ze met kennis van zaken dit boek heeft geschreven, de wetenschappelijke stukken maar meer nog de politieke delen maken indruk. Haar focus op vrouwenrechten komen doorheen heel het boek naar voor maar dit maakte ook deel uit van het leven van de vrouwen Curie en dan is dit niet verwonderlijk. Simone de Beauvoir wordt ook af en toe vernoemd.

Het boek is zoals een biografie betaamt volledig chronologisch opgebouwd met regelmatig verwijzingen naar de toekomst. Het is speciaal dat het een biografie is over drie vrouwen en ze worden alle drie goed uit de doeken gedaan. Monteil heeft dit op een organische natuurlijke manier opgebouwd. En wat ook belangrijk is in dit werk is dat de historische context er een enorm grote rol in speelt. Op die manier krijg je een volledig geschiedkundig beeld van meer dan een eeuw, een wereldbeeld zelfs want er komen toch verschillende continenten aan bod.

Er valt in dit boek enorm veel bij te leren, over de familie Curie maar ook over de wereldgeschiedenis dus. Marie Curie kende ik uiteraard maar ik moet zeggen dat ik totaal niet bekend was met de twee dochters, Irène en Ève. Maar wat een vrouwen! Mijn ogen zijn alleszins duchtig opengegaan met het lezen van de indrukwekkende levens van deze drie uitzonderlijke vrouwen die zoveel betekend hebben voor de mensheid en meer specifiek voor vrouwen.

Marie Curie en haar dochters is een zeer vlot geschreven boek waarin de drie vrouwen tot leven komen. Als ik al iets kan zeggen, is dat de auteur het geschreven heeft alsof ze in het hoofd van hen zat en weet wat ze denken en voelen, dit had nu wel niet gehoeven. Maar buiten dit is zeker te zeggen dat Claudine Monteil een goed en indringend portret van de familie Curie gemaakt heeft rekening houdend met de historische context. Nu kon het ook moeilijk anders omdat de vrouwen volledig in het leven van die tijd stonden en er uitbundig aan deelnamen. Niettemin was het een enorme verrijking in de biografie, het kan niet anders of je steekt er iets van op, of veel zelfs. Marie Curie en haar dochters is absoluut een aanrader!

Uitgeverij: Querido (2022) - 285 blz. (286-302 Dankwoord, Noten en Beknopte bibliografie)

Oorspronkelijke titel: Marie Curie et ses filles

Vertaling: Mieke Maassen en Jacqueline Wermers

De knikkers van Qadir - Qadir Nadery & Leo Bormans

Het waargebeurde verhaal van een vader op de vlucht

De jonge Qadir groeit op in een klein dorp in Afghanistan met de droomverhalen van zijn moeder en de wilskracht van een vader die van geen wijken wil weten. Zijn enige bezit: acht knikkers. Alles ademt oorlog. Overal sterven dierbare mensen. Qadir houdt zich overeind door te werken voor de internationale troepen die zijn land komen bevrijden. Tot ook hij, achtervolgd door de taliban, met vrouw en kinderen moet vluchten voor het geweld. Over de bergen en over de zee. Na drie maanden belanden ze in Europa. Maar de Grote Portier laat hen niet binnen. Stuk voor stuk verliest Qadir de rinkelende knikkers van zijn leven. En toch is er hoop.

****

Qadir Nadery en Leo Bormans schreven samen dit boek over het verhaal van Qadir en dat moet best een heftige ervaring geweest zijn, het boek is heel empathisch en ontroert, maar maakt ook kwaad. Het verhaal staat voor wat al de vluchtelingen meemaken en dat is werkelijk schokkend, op zijn zachtst gezegd dan nog.

Leo Bormans (Lommel, 1954) heeft een master in Talen & Wijsbegeerte en reist de wereld rond als 'Ambassador of Happiness & Quality of Life'. Hij is geluksonderzoeker en geeft in binnen- en buitenland inspirerende lezingen over optimisme en geluk. Maar hij heeft ook al vele boeken geschreven die over geluk, hoop en liefde gaan. 'Geluk. The World Book of Happiness' verscheen in 2011 en werd door de vele vertalingen een internationale bestseller en er volgden nog vele boeken. De knikkers van Qadir is zijn eerste roman en schreef hij met Qadir Nadery (1981), een vader die op de vlucht is voor de oorlog in Afghanistan en in het vluchtelingenkamp in zijn dorp terechtkwam. Door deze bijzondere vriendschap ontstond dit boek. Het boek was genomineerd voor de Ultima Publieksprijs 2022 maar greep net naast deze cultuurprijs van de Vlaamse gemeenschap. Van het boek werd ook een theatervoorstelling gemaakt en er hoort zelfs een educatief pakket bij.

Qadir Nadery was begin dit jaar te gast in de plaatselijke bibliotheek voor een lezing waar hij zijn verhaal persoonlijk uit de doeken deed, hij had zijn knikkers bij. De lezing maakte een enorme indruk en dus belandde dit boek uiteraard op mijn leeslijst. En dat was absoluut een succes, het is een heel erg aangrijpend verhaal dat je niet onberoerd kan laten. Het verhaal wordt volledig chronologisch verteld met netjes de tijdsaanduiding bovenaan de hoofdstukken wat het lezen heel erg gemakkelijk maakte.

De knikkers van Qadir is een boek dat ik warm kan aanbevelen. Het leest erg vlot en het blijft de hele tijd boeiend. En je hebt meteen een recapitulatie van de historische gebeurtenissen want zonder deze historische context zou dit boek niet kunnen, de auteurs hebben dit schitterend ingewerkt in het verhaal. Het laatste deel omvatte het traject van de asielaanvraag en het is uitermate verbijsterend om te lezen hoe het systeem in onze rechtsstaat kan falen. Een aanrader!

Uitgeverij: Lannoo (2023/3e druk 2024) - 326 blz.

Wat ons nog rest - Aline Sax

Berlijn, april 1945. Alle hoop lijkt verloren. De Russen staan op het punt om de Duitse hoofdstad binnen te vallen. In de ruïnes van de stad probeert een zeventienjarig meisje te overleven, samen met haar moeder, haar jongere broer en de buren die zich met hen in de kelder verschanst hebben. De gevechten komen elke dag dichterbij. Tot het front over hun wijk rolt en de Russen heer en meester worden.

*****

Aline Sax (Antwerpen, 1984) studeerde geschiedenis aan de Universiteit Antwerpen en in 2012 voltooide ze haar doctoraat over de Tweede Wereldoorlog. Ze is coördinator van het historisch projectbureau Geheugen Collectief en doceert Publieksgeschiedenis aan de Universiteit Antwerpen. In 2001 debuteerde ze op haar vijftiende met Mist over het strand. Ondertussen heeft ze al vele voornamelijk jeugdboeken geschreven waar ze ook verschillende prijzen voor oogstte. Wat ons nog rest won verschillende prijzen waaronder de vakjuryprijs de Boon 2025 voor kinder- en jeugdliteratuur. De Tweede Wereldoorlog is een weerkerend thema in haar boeken.

De opzet van dit boek of deze novelle is speciaal, het lijkt in versvorm geschreven te zijn maar leest als een roman. Daardoor zit er een zekere cadans in het boek en komt wat geschreven wordt tot leven en kruip je bijna letterlijk in de huid van de jonge vrouw. Haar naam is Henrike maar deze wordt slechts één keer vermeld. Een goede keuze want daardoor wordt het verhaal universeler, het gaat immers over álle vrouwen en de kracht en de moed die ze betonen. Daarbovenop komt dat het verhaal geschreven is vanuit het perspectief van de verliezende partij. De auteur schuwt de beschrijvingen van alle wreedheden ook niet, de Russen overrompelen de stad en gaan zich volledig te buiten aan plunderingen en verkrachtingen.

Het is een heel erg dun boek dat je op korte tijd uitleest en toch slaagt Aline Sax erin om een volledig verhaal te vertellen dat je naar de strot grijpt. De weinige tekst laat je voelen wat dat zeventienjarige meisje voelt maar breder ook hoe het voor de overgebleven Duitse bevolking moet zijn geweest, uiteindelijk zijn ook zij slachtoffer van deze verwoestende oorlog. Het is nooit zwart-wit en dat heeft Sax op indringende wijze duidelijk gemaakt.

Wat ons nog rest is een verrassend boek gebleken dat nazindert. Aline Sax heeft door haar dichterlijk aandoende stijl een bijna intiem portret geschetst van het leven van een jonge vrouw vlak na het beëindigen van de oorlog in Berlijn waar ze probeert te overleven. Het was trouwens zeer mooi om te lezen dat ook in die uitzonderlijk barre tijden er toch ook nog een meevoelen en mededogen was tussen al de mensen die daar waren overgebleven en dat stemt absoluut hoopvol. Prachtig boek!

Uitgeverij: Infodok / Standaard Uitgeverij (2023) - 239 blz.

Voor onze zonden - Line Holm & Stine Bolther

Op een koude ochtend in januari wordt de controversiële secretaris-generaal van het Rode Kruis gekruisigd aangetroffen voor het kantoor van de organisatie in het centrum van Kopenhagen. Voor rechercheurs Mikael dirk en Frederik Dahlin is dit het begin van een ingewikkeld onderzoek, waarbij ze constant onder druk staan van de media, politiek en hogere regionen van de politie.

Elders in Kopenhagen is historica Maria Just bezig met de voorbereiding van een nieuwe tentoonstelling in het Politiemuseum wanneer ze een mogelijk verband ontdekt tussen de moord op de secretaris-generaal en een onopgeloste dubbele moord uit 1968.

Langzaam maar zeker ontdekt het trio dat de zaak duidelijke banden heeft met enkele van de machtigste mensen van het land, en met een zeer beschamend, duister hoofdstuk in de Deense geschiedenis.

***

Line Holm (Hadsten, 1975) is onderzoeksjournalist met twee journalistieke boeken op haar naam en een nominatie voor de Cavlingprisen, de meest prestigieuze Deense prijs voor journalistiek. Stine Bolther (Kalundborg, 1976) is journalist, schrijver en televisiepresentator, ze heeft al verschillende boeken geschreven waaronder enkele true-crimebestsellers. En samen vormen ze een schrijversduo sinds het verschijnen van Voor onze zonden in een serie met drie protagonisten en waar ondertussen een tweede boek in verschenen is, Wetteloos. Vorig jaar bracht dit duo samen met Jussi Adler-Olsen een 11e boek uit in de Serie Q wat een groot succes was, toch voor mij en zo kwam dit boek in mijn vizier.

Voor onze zonden is absoluut een goed boek ook al ben ik niet verder geraakt dan drie sterren en dit in tegenstelling tot het boek Dode zielen zingen niet met Jussi Adler-Olsen. Daar zijn een aantal redenen voor. Eerst en vooral omdat het verhaal heel erg traag verloopt en dat vertaalde zich in mijn leestempo. Het duurde ook lang vooraleer er wat spanning te bespeuren was maar het moet ook gezegd dat eenmaal als het begon er geen stoppen meer aan was. De auteurs hebben dus rustig hun tijd genomen om uitvoerig de scènes te beschrijven en hun personages voor te stellen en verder uit te diepen en dat had gerust wat minder gekund, het was alleszins nefast voor de spanningsboog als je er in dit geval al van kan spreken. Ook de humor die ze wél hadden in het boek met Adler-Olsen miste hier, op een enkel momentje na.

Maar verder kan je echt wel zeggen dat ze een schitterende plot hebben bedacht. De manier waarop een cold case in het verhaal wordt betrokken is toch wel origineel gevonden, van een politiemuseum had ik nog nooit gehoord. In het dankwoord zeggen de auteurs dat ze zich gebaseerd hebben op historische gebeurtenissen en na het lezen van dit boek is dit hallucinant te noemen, onvoorstelbaar dat in een democratische maatschappij zulke dingen kunnen plaatsvinden. Ik ga niets prijsgeven omdat dit aan de lezers om te ontdekken is waarover dit gaat.

Stapsgewijs laten de auteurs de lezer ontdekken waar de plot om draait en weet je wel meer naar het einde toe waar het ongeveer om draait en wie de verantwoordelijke is. En toch begint het dan wel wat spannend te worden en kom je meer en meer in het verhaal.

Voor onze zonden is een veelbelovend debuut van een nieuw schrijversduo. De plot die op waargebeurde feiten berust hebben ze zeer goed opgebouwd ook al ging het wat trager dan je van een spannend boek zou mogen verwachten. Het boek doet je alleszins uitkijken naar meer van hun hand.

Eerder: Dode zielen zingen niet

Uitgeverij: Volt (2021) - 476 blz.

Oorspronkelijke titel: For barnets bedste

Vertaling: Janke Klok en Nannie de Graaff

Waar zijn de wolken - Suzanne Grotenhuis

Een pleidooi voor minder zelfzorg

Waar zijn de wolken van theatermaker Suzanne Grotenhuis is een allesbehalve typisch debuut. Geschreven op een smartphone en zonder leestekens voelt de tekst als een vertelling. Grotenhuis neemt ons mee naar de eerste maanden na de geboorte van haar zoon, waarin ze elke dag door een park wandelt, omdat hij anders niet kan slapen. Kilometers lang wandelt en schrijft ze, terwijl de wereld om haar heen gewoon verder draait. Grotenhuis beschrijft deze maanden als de eenzaamste die ze al heeft meegemaakt. Maar volgens de pediater, psycholoog, vrienden en familie valt het allemaal reuze mee. Je moet gewoon even doorzetten, goed voor jezelf zorgen en loslaten. Fuck loslaten. Fuck voor jezelf zorgen. Het is namelijk hoog tijd dat iemand anders dat doet. Zorgen.

Al wandelend ontmoet Grotenhuis de buurtbewoners in het park, waaronder de bijna honderdjarige Meneer Bergmans met evenveel cactussen. Hij en andere passanten in het verhaal bewijzen dat verbinding met anderen het kostbaarst is.

Dit boek leest razend vlot, alsof je met de auteur meewandelt. Het is eerlijk, kritisch en hilarisch. Een pleidooi om minder aan zelfzorg te doen, en meer om ons heen te kijken.

*****

Suzanne Grotenhuis (Amsterdam, 1985) studeerde af aan de opleiding Dora van der Groen en is actief in de theaterwereld. In 2017 richtte ze samen met enkele anderen theaterhuis De Nwe Tijd op en ze is verbonden aan het Lemmens Instituut en Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen als gastdocente. In 2023 bracht ze haar boekdebuut Waar zijn de wolken uit dat werd genomineerd voor De Bronzen Uil 2024. Ondertussen schreef ze nog een boek en werkte mee aan een derde.

Bij het openslaan van dit dunne boek wordt je al meteen verrast door de vormgeving, in eerste instantie doet deze poëtisch aan maar dat is maar schijn. Ze verteld haar verhaal in verschillende korte hoofdstukken in doorlopende tekst maar in een soort van dichtvorm, zonder leestekens of hoofdletters maar wel met vraagtekens, die zitten immers op een toets op haar telefoonscherm. Ze schreef dit boek namelijk al wandelend met haar zoontje op haar telefoon, maar dit legt ze uit in de proloog van het boek.

Tijdens haar wandelingen ontmoet ze mensen en staat ze vaak verwonderd stil, dit is een schitterende insteek om haar verhaal te vertellen. Ze kan zelf niet anders dan vertragen en dan gaat het niet alleen over de fysieke kant maar zeker ook over een mentale vertraging, door de manier waarop ze dit geschreven heeft, vertraag je als lezer zelfs mee. Grotenhuis weet zo op een fijne manier en zonder belerend te zijn boodschappen mee te geven aan de lezer en die komen binnen. En dit doet ze dan ook nog op een zeer relativerende en ludieke manier, haar humor is om van te smullen, prachtig!

Waar zijn de wolken, een pleidooi voor minder zelfzorg is absoluut een origineel en geweldig goed boek geworden. Het mag dan wel over het moederschap gaan in de eerste maanden van de geboorte van haar zoontje, het boek gaat over veel meer dan dat en het leest als een trein. En de inzichten die ze op haar humorvolle manier deelt, zijn meer dan goed, ze zijn geweldig goed. Het is zeker ook een kijk op onze overgetherapeutiseerde wereld, absoluut iets om over na te denken. Waar zijn de wolken van Suzanne Grotenhuis is een boek over vertragen en verbinden en een dikke aanrader!

Uitgeverij: Borgerhoff & Lamberigts (2023) - 157 blz.

Grondwerk - Tijl Nuyts

Grondwerk onthult een verborgen wereld onder het Vaderlandsplein in Brussel. Verscholen in een gangenstelsel wacht een naakte molrat, op missie vanuit de Hoorn van Afrika, op een briefing. Een mens die zich bij haar hol meldt, wint haar vertrouwen en tekent haar verhaal woord voor woord op. Ondertussen groeien overal in de stad zinkgaten. Er broeit iets in het bestuurlijke hart van Europa. Is er een opstand ophanden?

Grondwerk is een verhaal over verzet en herstel, over collectieve actie, gedeelde grond en pogingen om de wereld bewoonbaar te maken. Een roman vol complottheorieën en toekomstbeelden, die laat zien dat we niet zonder elkaar kunnen.

***

Tijl Nuyts (1993) studeerde Engelse en Spaanse taal- en letterkunde en westerse literatuur en werkt bij Spaanstalige literatuur aan de KU Leuven. Hij schreef 2 poëziebundels en debuteerde vorig jaar met zijn eerste roman Grondwerk. Het boek staat op de shortlist van de Boon Literatuurprijs 2026 en van de Boekenbon Literatuurprijs. Hij publiceert verder in verschillende literaire tijdschriften en geeft lezingen.

Het hoofdpersonage in deze roman is een naakte molrat en dit is een gewaagde en originele keuze en het klopt zeker met het thema van dit boek. Na een zoektocht op Wikipedia weet je dat de naakte molrat een vorm van samenleven heeft die je ergens aan de mensenmaatschappij kan doen denken en daarmee is het wel een zeer goede keuze geweest van de schrijver. Het boek is opgebouwd in twee verhaallijnen waarbij het leven in de molratkolonie tot aan het vertrek van het hoofdpersonage naar België uit de doeken wordt gedaan en de tweede is dan het verhaal van het enkele diertje dat op missie gestuurd wordt en onder een plein in Brussel belandt en zijn werkzaamheden daar en zijn kennismaking met de mensenwereld.

In het eerste verhaal leer je de soort kennen en zat er een zekere spanningsboog in het verhaal. In de tweede verhaallijn ontbrak dit echter, er was nergens een lijn te bespeuren die ergens naartoe ging. Het boek ging hierdoor toch wel wat de mist in.

Het onderwerp is de klimaatverandering en uiteindelijk merk je dat het verhaal over klimaatactie gaat. Groepen mensen ondernemen pogingen om de wereld beter te maken tegen de onmachtige overheden die met hun beleid totaal geen stappen zetten hiervoor. Maar ook in de molratwereld is er heel wat plaats ingeruimd voor het thema. Op die manier lopen de twee verhalen naast elkaar en zijn er vergelijkingen te treffen tussen beide werelden. Zo probeert Tijl Nuyts een maatschappijkritisch beeld te schetsen en daar is hij wel in geslaagd.

Grondwerk is een origineel boek zowel wat betreft personages maar ook zeker wat betreft de opbouw. Het was echter wel spijtig dat het verhaal geen richting had en nergens naartoe ging, het eindigde zonder einde in feite waardoor je een beetje verweesd achterbleef bij het dichtklappen. Niettemin is het een interessant boek dat zeker het lezen waard is.

Uitgeverij: Atlas Contact (2025) - 287 blz.

De geschiedenis van onze grond - Jasper Verhaegen

Lag Vlaanderen ooit aan de Zuidpool?

Waar komen onze wielerheuvels en kasseien vandaan?

Woonden er ooit mensen tussen onze kust en Engeland?

Waren er walvissen in Antwerpen?

En hoe rijm je de klimaatopwarming met de komende ijstijd?

We maken een tijdreis van miljoenen jaren tot vandaag, een geschiedenis van onze grond die al begon lang voor er mensen woonden. Van bevroren poolgebied over vulkanen en tropische wouden tot azuurblauwe zeeën, dat verre geologische verleden heeft ook vandaag nog grote impact op onze samenleving.

Jasper Verhaegen (1992) behaalde in 2019 zijn doctoraat aan de KU Leuven met onderzoek naar de geologie van Vlaanderen en zuidelijk Nederland en ging daarna aan de slag bij het Team Ondergrond en Diepe Ondergrond van het Vlaamse Planbureau voor Omgeving van de Vlaamse overheid waar hij onderzoek doet met het oog op relevantie voor het beleid. Hij schreef al sinds 2014 tal van wetenschappelijke publicaties over de geologie van België en met dit boek wil hij een groter publiek bereiken. Hij werkt ook mee aan educatieve projecten, geeft gastlessen in het onderwijs en lezingen voor het brede publiek.

Dat Verhaegen vol gaat voor een breder publiek blijkt alleen al uit de ondertitel van dit boek waarin hij enkele interessante stellingen bevraagt waarover je het vanzelf in een café gesprek zou kunnen hebben, of elders in een parochiezaal of zo of als weetje om eens ergens te kunnen uitpakken. Daardoor kan het wel dat je enigszins andere verwachtingen hebt van dit boek en dat was bij mij het geval. Je zou kunnen verwachten dat hij wat thema's uitdiept per hoofdstuk doorheen de geschiedenis. Maar zo heeft hij het niet gezien, het boek is gewoon heel erg chronologisch opgebouwd doorheen echt héél de geologische geschiedenis van België vanaf de oerknal tot nu, dinosaurussen komen ook aan bod, hoe kan het ook anders.

Door deze opbouw is het soms wel een saai verslag geworden dat nogal gedetailleerd uit de hoek komt soms en waar een leek minder boodschap aan heeft. Maar voor iemand met oog voor detail is het uiteraard interessant. Toch geeft het je daardoor sowieso een bredere kijk en onthoud je gemakkelijker de essentie van de hoofdstukken.

De geschiedenis van onze grond was zeer zeker een boeiend verslag van onze grond in België maar alle stukken lazen niet evengoed. Toch was het een verfrissende kijk op de materie waarbij je zeker iets kan opsteken.

Uitgeverij: Borgerhoff & Lamberigts (2024) - 253 blz. (254-283 Verklarende woordenlijst en literatuurlijst)